నిబద్ధతతోనే సృజనకు విలువ!

ఫ్రాంజ్ కాఫ్కా కథల్లో కనిపించే అసంబద్ధమైన, ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసే సామాజిక నిర్మాణం లాగే, నేటి మార్కెట్ ఆధారిత సమాజం మనిషిని తన సహజ అస్తిత్వం నుండి దూరం చేసి, కేవలం ఒక వినియోగ వస్తువుగా, ఇతరుల ఆమోదం కోసం నిరంతరం పరితపించే ఒక యంత్రంగా మార్చేసింది. ఒక కవితో, కథో, వ్యాసమో రాసిన వెంటనే దాని ద్వారా తన ఉనికిని సమాజానికి చాటిచెప్పాలన్న ఆరాటం, వాట్సాప్ గ్రూపుల్లో బలవంతంగానైనా దాన్ని ప్రదర్శించాలన్న తపన… ఇవన్నీ మనిషి అస్తిత్వాన్ని ఒక సరుకుగా మార్చిన నయా ఉదారవాద ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రత్యక్ష లక్షణాలు. మనిషి తన విలువను తాను గుర్తించడం మానేసి, వ్యవస్థ నిర్ణయించిన కొలబద్దల ద్వారా తనను తాను కొలుచుకోవడం ఇక్కడి నుంచే మొదలవుతుంది.
​కార్ల్ మార్క్స్ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ గురించి వివరిస్తూ ప్రధానంగా చెప్పిన అంశం ‘సరుకు మార్పిడి’. ఈ వ్యవస్థలో మానవ సంబంధాలు, ఉద్వేగాలు, చివరకు మనిషి సృజనాత్మకత అయిన ‘సాహిత్యం’, ‘కళ’ కూడా కేవలం అంగట్లో అమ్ముడుపోయే సరుకులుగా మారిపోయాయి. ఒక రచయిత అప్పుచేసో, సొంత డబ్బులు ఖర్చుపెట్టో ఒక పెద్ద హాలు బుక్ చేసి, ప్రముఖులతో ముందుమాట రాయించి, పత్రికల్లో తన కీర్తిని ప్రకటించుకోవాలని కలలు కనడం వెనుక ఉన్నది కళ పట్ల ప్రేమ కాదు; అది పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ ఆ రచయిత మెదడులో నాటిన ‘మార్కెటింగ్’ మాయాజాలం. ఇక్కడ ఒక సృష్టికర్త సృజనాత్మక శ్రమకు దాని అంతర్గత విలువల ఆధారంగా కాకుండా, అది మార్కెట్‌లో ఎంత ‘కీర్తి’ని, ‘అటెన్షన్’ను తీసుకురాగలదు అనే దానిపైనే విలువ నిర్ధారించబడుతోంది. ఒక కళాకారుడు తన కళకు తానే ఒక బ్రాండ్ అంబాసిడర్‌గా మారి, ఆ బ్రాండ్‌ను అమ్ముకోవాల్సిన దుస్థితిని ఈ కార్పొరేట్ ఆధిపత్య వ్యవస్థ నేటి తరం రచయితలపై రుద్దింది. ది ఐరన్ హీల్ లాంటి నవలల్లో కనిపించే కార్పొరేట్ అరాచకత్వం, నియంతృత్వం కేవలం రాజకీయాల్లోనే కాదు, నేటి సాంస్కృతిక, సాహిత్య రంగాల్లోనూ దారుణంగా విస్తరించింది అనడానికి నేటి ఆధునిక రచయితలోని ఈ అంతర్గత సంఘర్షణే ఒక ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. సృజనాత్మకత అనేది ఒకప్పుడు ఆత్మ విమర్శకు, సామాజిక చైతన్యానికి సాధనంగా ఉండేది. కానీ నేడు అది ఒక వ్యాపార లావాదేవీగా మారిపోయింది. సమాజానికి మార్గనిర్దేశం చేయాల్సిన కలం, తనను తాను ఎలా అమ్ముకోవాలో ఆలోచించే స్థాయికి దిగజారడం వ్యవస్థ నేరమే కానీ వ్యక్తిగత వైఫల్యం కాదు.
​మార్క్సిస్ట్ తత్వశాస్త్రంలో ‘పరాయీకరణ’ అనేది అత్యంత కీలకమైన భావన. కార్మికుడు తను ఉత్పత్తి చేసే వస్తువు నుండి, తన తోటి కార్మికుల నుండి, చివరకు తన మానవ సహజత్వం నుండి ఎలా పరాయీకరించబడతాడో ప్రపంచం చూస్తోంది. నేటి సాంకేతిక, డిజిటల్ యుగంలో ఒక రచయిత కూడా సరిగ్గా ఇదే మానసిక పరాయీకరణను అనుభవిస్తున్నాడు. ఓ రచయిత రాసే అక్షరాలు, సృష్టించే కథా వస్తువు అతనికి ఆనందాన్ని ఇవ్వడం మానేసి, వాటిని సమాజం ఎలా స్వీకరిస్తుంది, ఎన్ని లైకులు వస్తాయి, ఎంతమంది గుర్తిస్తారు అనే భయానికి బానిసను చేశాయి. ఇక్కడ సృష్టికర్త తన సొంత సృజన నుండే విడిపోయాడు. ఆంటోన్ చెకోవ్ కథలు, నాటకాల్లో కనిపించే పాత్రలు ఎలాగైతే ఒక నిశ్శబ్ద విషాదాన్ని, అస్తిత్వ శూన్యతను అనుభవిస్తూ తమను తాము వెతుక్కుంటుంటాయో, ఆధునిక రచయిత అంతరంగం కూడా అలాగే గుర్తింపు అనే ఎండమావి కోసం పరిగెడుతూ తనను తాను కోల్పోతోంది. ఆ వ్యక్తి అస్తిత్వం అతని చేతుల్లో, ఆలోచనల్లో లేదు; అది ఇతరుల చప్పట్లలో, వాట్సాప్ గ్రూపుల్లో వచ్చే కృత్రిమ మెసేజ్‌లలో బందీ అయిపోయింది. ఇది పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ సృష్టించిన అత్యంత క్రూరమైన, సూక్ష్మమైన మానసిక దోపిడీ.
​అందరికంటే తానే ముందుండాలి అనే ఈ విపరీతమైన పోటీ తత్వం ఏ మనిషికీ పుట్టుకతో వచ్చిన సహజ స్వభావం కాదు. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తన ఉనికిని కాపాడుకోవడానికి మనుషుల మధ్య నిరంతర పోటీని, ఒకరినొకరు మించిపోవాలన్న శత్రుత్వాన్ని పెంచుతుంది. లాభాపేక్ష ప్రాతిపదికన నడిచే ఈ సామాజిక నిర్మాణంలో ‘గెలుపు’, ‘కీర్తి’ అనేవి చాలా పరిమితంగా ఉంటాయని, దాన్ని దక్కించుకోవాలంటే పక్కవాడిని తోసేసి అయినా ముందుకు వెళ్లాలనే భ్రమను సృష్టిస్తారు. ఇది ఒక కృత్రిమమైన ఎలుకల పరుగుపందెం మాత్రమే! ఆధునిక సోషల్ మీడియా వేదికలు అన్నీ ‘అటెన్షన్ ఎకానమీ’ సూత్రం పైనే పనిచేస్తున్నాయి. మనిషి దృష్టిని, సమయాన్ని, ఉద్వేగాలను కొల్లగొట్టి అవి అదృశ్య లాభాలు గడిస్తున్నాయి. ఎర్నెస్ట్ హెమ్మింగ్వే రచనల్లోని సంభాషణల్లో పైకి కనిపించే పదాల కన్నా వాటి వెనుక ఎంతటి లోతైన సబ్‌టెక్స్ట్ ఉంటుందో, ఈ సోషల్ మీడియా వాలిడేషన్ వెనుక కూడా అంతటి క్రూరమైన, అమానవీయమైన వ్యాపార ఎత్తుగడ దాగి ఉంది.
​ఒక వ్యక్తి ఆలోచనా విధానాన్ని, ప్రవర్తనను అతను జీవిస్తున్న భౌతిక పరిస్థితులే నిర్ణయిస్తాయి. ఉదాహరణకు, వడ్డెర చండీదాస్ ‘అనుక్షణికం’ లాంటి గొప్ప నవల రాసినప్పుడు, శ్రీశ్రీ, గద్దర్, వరవరరావు లాంటి వారు కవిత్వం రాసినప్పుడు వారి చుట్టూ ఉన్న సామాజిక పరిస్థితులు, ఆర్థిక నిర్మాణాలు, వారి లక్ష్యాలు వేరు. వారి రచనలు ఒక బలమైన సైద్ధాంతిక పునాది మీద, వర్గపోరాట నేపథ్యం మీద, సమాజంలో ఒక గుణాత్మక మార్పు తీసుకురావాలనే తీవ్రమైన తపన మీద ఆధారపడి పుట్టాయి. వారు తమ కళను కీర్తికి, ధనార్జనకు సాధనంగా చూడలేదు. వారు తమ కలాన్ని పీడిత ప్రజల పక్షాన, వ్యవస్థాగత మార్పు కోసం ఒక పదునైన ఆయుధంగా వాడారు. ఆ కాలంలో ఈనాటిలాగా తక్షణ గుర్తింపు ఇచ్చే వేదికలు లేవు. ఒక నవల, ఒక కవిత రాయడం, అది అచ్చు కావడం, పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్లడం ఒక సుదీర్ఘమైన, సహనం అవసరమైన ప్రక్రియ. ఆనాటి రచయితలు ఆ నిశ్శబ్ద శ్రమకు అలవాటు పడ్డారు. వారి సామాజిక లక్ష్యం, వారి కళ పట్ల వారికి ఉన్న ప్రగాఢమైన విశ్వాసం, అచంచలమైన తత్వశాస్త్రం వారిని ఈ చిల్లర కీర్తి కండూతికి దూరం పెట్టాయి. వారి అస్తిత్వం వారి లక్ష్యంలో నిక్షిప్తమై ఉండేది కాబట్టి, బాహ్య ప్రపంచం ఇచ్చే చప్పట్ల కోసం వారు ఎన్నడూ వెంపర్లాడలేదు.
​నేటి తరం రచయితలకు, ఆనాటి రచయితలకు మధ్య ఉన్న ప్రధానమైన వ్యత్యాసం ఈ వ్యవస్థాగత మార్పులోనే ఉంది. ఆధునిక యుగంలో సాహిత్యం కూడా కేవలం వినోద పరిశ్రమలో ఒక భాగంగా కుదించబడింది. రచయితలు పబ్లిషర్ల దయాదాక్షిణ్యాలపై, పీఆర్ ఏజెన్సీల వ్యూహాలపై ఆధారపడే స్థితికి నెట్టబడ్డారు. నేటి ఆధునిక రచయిత ఈ సామాజిక నిర్మాణంలో జీవిస్తున్నాడు కాబట్టే, ఆ వ్యవస్థ తాలూకు ఒత్తిళ్లు అతని మనసుపై పడుతున్నాయి. అతడు అనుభవిస్తున్న ఈ ఆవేదన, ఈ “నేనే మేధావిగా ఎదగాలి” అన్న పోటీ తత్వం ఒక ‘మిథ్యా చైతన్యం’. ఒక వ్యక్తి దేనికోసమైతే ప్రాకులాడుతున్నాడో, అది అతని నిజమైన మానసిక, మేధోపరమైన అవసరం కాదు. అది వ్యవస్థ ఆ మనిషికి అవసరంగా భ్రమింపజేస్తున్న ఒక అందమైన అబద్ధం. మనిషి ప్రకృతితో, తన తోటి మనుషులతో సామరస్యంగా జీవించాల్సిన వాడు, ఈ వ్యవస్థ వల్ల ఒక ఒంటరి ద్వీపంలా మారిపోయి, తన అస్తిత్వాన్ని నిరూపించుకోవడానికి నిరంతరం అరుస్తూనే ఉండాల్సిన దుస్థితికి చేరుకున్నాడు.
​ఈ అస్తిత్వ భయం నుండి, ఈ కీర్తి దాహం నుండి బయటపడాలంటే, ముందుగా ఆ రచయిత ఈ మార్కెట్ ఆధిపత్యాన్ని, ఈ వ్యవస్థాగత మానసిక నియంత్రణను ధిక్కరించాలి. తను రాసే ప్రతి అక్షరం ఒక మార్కెట్ సరుకు కాదు; అది సమాజంతో తను జరిపే ఒక స్వచ్ఛమైన, లోతైన సంభాషణ అని సృజనకారుడు అర్థం చేసుకోవాలి. అది ప్రకృతికి-మానవుడికి మధ్య ఉన్న సంక్లిష్టమైన సంబంధాన్ని వెతికే ఒక తాత్విక అన్వేషణ అని విశ్వసించాలి. ఒక రచయిత లేదా కళాకారుడు తనలోని సృజనను, శ్రమను ఆ మార్కెట్ సంకెళ్ల నుండి, డిజిటల్ వాలిడేషన్ బానిసత్వం నుండి విముక్తి చేసినప్పుడే, ఆ కళకు నిజమైన సార్థకత ఏర్పడుతుంది. కీర్తి కోసం కాదు, పది మంది మెప్పు కోసం కాదు, సమాజ హితం కోసం, తనలోని అంతర్గత సత్యాన్వేషణ కోసం గుట్టుగా, ప్రశాంతంగా రాయడం మొదలుపెట్టిన రోజున ఆ అభద్రతా భావం, ఆ అర్ధరాత్రి ఆవేదన శాశ్వతంగా కనుమరుగైపోతాయి. అప్పుడే ఒక ఆధునిక మనిషి ఈ పోటీతత్వపు భ్రమల సంకెళ్లను తెంచుకుని ఒక నిజమైన, స్వేచ్ఛాయుతమైన సామాజిక రచయితగా ఆవిర్భవించగలడు.
– ఎం. కె. కుమార్